Jan Nahum

Bu ylki TASSA konferansna katlan iadamlarndan biri de bata Fiat ve Tofa olmak üzere uzun yllar otomotiv sektöründe yöneticilik yapan, 2005'ten 2007'ye kadar Petrol Ofisi’nin genel müdürlüünü yürüten ve halen Hexagon irketinin CEO’su olan Jan Nahum'du. Ulusal novasyon Giriimi'nin kurucularndan olan Nahum'la Amerika’nn Sesi’nden Özge Övün Türkiye'de i, ekonomi, aratrma gelitirme (AR-GE) ve yaratclk konularn konutu.

Özge Övün: Siz uzun yllardr Türk i piyasasnn içindesiniz. Büyük tecrübeniz var. TASSA konferanstaki konumanzda da altn çizdiiniz bir ey vard: ‘Türk ekonomisi o kadar büyük ki, bu ekilde devam edemeyiz, daha yaratc olmalyz.’ Bununla ne demek istediniz?

Jan Nahum: Doru. imdi bakn, bugünkü Türkiye’nin gelime süratini alrsak -ben hep 2023 diye bir nokta koyuyorum çünkü 2023 biliyorsunuz Cumhuriyet’in 100. Yl. 2023 ylnda kabaca Türkiye 20 bin Dolar kii bana geliri olan, nüfusu 90 milyon kii olan, yani bunlar da çarptnzda 2 trilyon Dolar boyutunda bir ekonomi olmu olacak. O ekonominin sadece üretimle, bugünkü üretim ve yaratt katma deerle yaamas imkansz. Çünkü bugünkü üretim modelinde Türkiye çok iyi üretim yapyor, çok kaliteli üretim yapyor, çok verimli üretim yapyor fakat ödemeler dengesini bir türlü kapatamyor. Yani ürettikçe ödemeler dengesindeki açk artyor. ki sebepten dolay, Türkiye gelitii için tüketimi artyor, ve de ara mal üretimi az oldugu için üretim arttkça ara mal ithalat yükseliyor. Bu da ödemeler dengesinin kapanmasna yetmiyor. Dolaysyla Türkiye’nin iki ey yapmas lazm. Bir tanesi, bir kere buna devam edecek, yani çok ciddi boyutta üreten bir ulus olacak ama dier taraftan deer zincirinin iki ucuna doru kaçacak. Sadece üretimde kalmayacak, marketing tarafna, yani pazarlama tarafna, yani marka yaratma tarafna gidecek. Bir tane Starbucks markas ondan çkacak ya da bir tane ciddi tekstil markas ondan çkacak. Veyahutta bir takm konularda, gda konusunda, tekstil konusunda, ürün konusunda, otomotiv konusunda bir takm markalar yaratacak. Öbür taraftan ise iin ta en bana gidecek, teknoloji üretecek. Bir Airbag -hava yast- konusu, ABS –akll fren- konusu gibi konularda illa darda yaratlp sonra biz lisansla Türkiye’ye, ara maln ithal ederek getirmeyeceiz. Onu Türkiye’de üreteceiz. Ve biz Türkiye’den bunu dünyaya verdiimizden kazandmz lisanslarla veyahut royalty’ler, intellectual property –fikri haklarla- katma deerimizi sadece üretim olarak deil, dier taraflardan da yapar hale gelmemiz lazm. te önümüzdeki 15 ylda en önemli amamz gereken engel budur.

Özge Övün: Peki sizce bu bugüne kadar neden gerçeklemedi Türkiye’de?

Jan Nahum: Çok basit. Bence gerçeklememesi konusunda kendimizi suçlamamalyz. Katiyen suçlamamalyz. Bunun gerçeklememesinin sebebi u: Biz sanayilemeye ve gelimeye geç baladk. Cumhuriyet daha genç bir Cumhuriyet. Dolaysyla orada en kolay, en az kaynakla, en az kayna harcayarak yanl yapmadan ilk önce belli bir üretim olgunluuna erimeye ihtiyacmz vard. Zaten Türkiye’nin endüstrileme modeli de ona göre gitmitir. Onun da yapma tarz udur: Bakalarnn yarattn, yaratmaya harcadn çok az parayla lisans alaraktan almak, uygulamak, üretimi örenmek, üretimde yava yava entegrasyonu salamak, üretimde iyi bir i gücünü, mühendislik gücünü, teknisyen gücünü yaratmak. imdi ancak artk biz en iyi üretici, kaliteli üretici diyoruz. Boyutumuz artk AR-GE’ye yatrm yapmaya, aratrmaya gelitirmeye, marka yaratmaya yetecek hale, boyuta geldi. Bu boyuta getirmeye ihtiyacmz vard. imdi o boyuta geldik. imdi o kritik noktaya geldik. Bundan sonra artk ona yatrm yapmaya ihtiyacmz var.

Özge Övün: Yaratclk konusunda geri kalnmasnda Türkiye’deki eitim sistemini sorumlu tutanlar var. Buna ne diyorsunuz?

Jan Nahum: Ben eitim sistemiyle bir takm çarpklklar olduu eletirilerine katlmyorum. Bunlara katiyen inanmyorum. Hereye ramen o sistemin içindeki ciddi rakabet, müthi rekabet bence çok ciddi ve sk düünen insanlar yaratyor. Suç bizim eitim sistemimizin yaratc insanlar yaratmamasnda deil, suç yöneticilerimizin. Yaratmaya inanmamlar. Suç güç onlarn elinde, para onlarn elinde. Yeni gelen nesilde deil. Yeni gelen nesil inanlmaz dirayetli. En büyük gücümüz o. Demek ki eitim sistemimiz onlar yaratyor. Ama biz yöneticiler, yani artk yal kesim, onlar yönetmeyi bilmiyoruz. Biz onlarn önünü açmyoruz. Dolaysyla yanllk burada. Eitim sistemini çok da bozmamak lazm. Dikkat etmek lazm bozmadan önce. yi yorumlamak lazm.

Özge Övün: Teekkür ediyorum.

Jan Nahum: Ben teekkür ederim.