Trong câu chuyn 'Khoa Hc và i Sng' tun này, Nguyn Lê s cp n nhng quan ngi v nh hng ca tình trng ô nhim không khí i vi Olympic Bc Kinh, cng nh tác ng tích cc ca nhng ngi b c thói quen hút thuc lá i vi nhng ngi hút thuc khác, cùng vi mt báo cáo ca LHQ liên quan n vic iu tr bnh AIDS. Bài này da trên tng trình ca các TTV ài VOA: Brianna Blake, Elizabeth Stern và Caty Weaver.
 

Bu tri Bc Kinh bao trùm bi làn mây xám dy c

Các quan chc Trung Quc ang tin hành nhng công cuc chun b cui cùng cho i hi th thao Olympic Bc Kinh. Các cuc thi u s chính thc bt u vào ngày 8 tháng 8. Va qua, các hãng tin quc t ã cp n cht lng không khí th ô ca Trung Quc. Vào cui tháng trc, mc ô nhim không khí Bc Kinh ã tng vt. Tình trng ô nhim này ã t hi n ni c quan bo v môi trng ca thành ph này ã phi cnh báo dân chúng có bnh v ng hô hp nên tránh các hot ng ngoài tri. Gii hu trách cho mt trn bão cát ã gây ra tình trng này.

Ô nhim không khí có th là mt vn nghiêm trng i vi nhng vn ng viên thi u trong môn in kinh. Mt s bác s ã khuyên các vn ng viên Olympic tránh luyn tp Trung Quc vì có th có hi cho sc khe ca h. Ví d, vn ng viên môn chy ca Ethiopia, anh Haile Gebrselassie, có bnh suyn; vì vy anh ã quyt nh không tham gia môn chy ua maratông vì lý do sc khe.

y ban Olympic Quc t ã tuyên b s hy b hoc di li mt s cuc thi u Olympic - nh môn chy ua maratông chng hn -nu cht lng không khí quá nguy him i vi các vn ng viên.

Theo mt s t chc quc t, Bc Kinh là mt trong s nhng thành ph b ô nhim không khí nghiêm trng nht th gii. Tình trng ô nhim này do nhiu nguyên nhân, trong s ó có xe ôtô và vic s dng than làm nhiên liu. Các quan chc Trung Quc ang tìm cách gii quyt các vn này bng cách gim bt s lng xe c lu thông và ra lnh dùng khí t thay cho than. Nhà chc trách th ô Bc Kinh cng ã ch th cho các khu vc lân cn phi gim bt mc ô nhim không khí.

ng thi, Trung Quc cng ang dùng các v tinh giúp d báo iu kin thi tit. Thi tit có th nh hng n mc ô nhim không khí vì nhng tác ng ca gió và ma.

Nhng theo mt chuyên gia v thi tit thì ô nhim có th không phi là vn nn ln nht mà các vn ng viên Olympic phi i phó. Ông Dough Charko là chuyên viên ph trách theo i thi tit cho oàn vn ng viên Olympic ca Canada. Ông ã nghiên cu iu kin thi tit Bc Kinh trong mùa hè nm ngoái d báo v nhng vn mà các vn ng viên nc ông có th phi i phó ti i hi th thao Bc Kinh nm nay. Công trình nghiên cu ca ông cho thy rng sc nóng và m có th gây nhiu tr ngi cho vn ng viên hn là cht lng không khí. m là s o v tình trng m t, c bit là trong không khí.

Ông Charko cng cho bit là nhng n lc ã c thc hin Trung Quc nhm gim mc ô nhim ch t c nhng kt qu nh nhoi. Ông ghi nhn rng Bc Kinh có dân s lên n 18 triu ngi. Theo ông, vi mt s c dân ông o nh vy, khó có th hn ch khi lng to ln các cht gây ô nhim c thi vào không khí.

B hút thuc lá
   

Càng ngày ngi ta càng hiu rõ hn v mi nguy him do hút thuc gây ra

Quý v có mun b hút thuc không? Nu quý v có quen bit nhng ngi ang b thói quen này, thì quý v có th thc hin c ý nh giã t thuc lá mt cách ít khó khn hn. Mt công trình nghiên cu mi ây cho thy rng nhng ngi ã b hút thng có mt nh hng tích cc i vi nhng ngi chung quanh, giúp h b hút d dàng hn. Công trình nghiên cu này c ng ti trên Tp san y hc New England ca M trong s ra tháng 5 nm nay.

Hai chuyên gia M dn u cuc nghiên cu va k. ó là các ông Nicholas Christakis thuc i Hc Havard và James Fowler thuc i hc Bang California Thành ph San Diego. Hai ông xem xét thói quen hút thuc và phong tc tp quán ca 12 ngàn ngi trong thi gian 32 nm. Nhng thông tin hai ông s dng trong cuc nghiên cu này c thu thp t nm 1971 n nm 2003. Con s 12 ngàn cá nhân tham gia ln này là mt phn ca mt d án nghiên cu rng ln hn c gi là Cuc Nghiên cu Tim mch Framingham. 

Các nhà nghiên cu phát hin ra rng ngi ta thng b hút theo tng nhóm. Nhng ngi có gia ình có nh hng ln i vi ngi hôn phi. Nhng ngi hút thuc có v hay chng b hút thng không tip tc hút trong 67 phn trm trng hp. Nhng ngi có bn bè b hút thng cng không tip tc hút trong 36 phn trm trng hp. Và nhng ngi có anh ch em b hút thng ngng hút theo trong 25 phn trm trng hp. Ngay c nhng ngi không quen bit gì vi nhau nhng có quen chung mt ngi b hút cng có nh hng i vi nhau.

Công trình nghiên cu ca hai ông Nichcolas Christakis và James Fowler cng cho thy rng nhng cá nhân có trình hc vn cao có nh hng i vi ngi khác nhiu hn, so vi nhng ngi có trình hc vn thp hn.

Hoa K, có khong 44 triu ngi hút thuc. Nhng s ngi M hút thuc ã gim xung trong 30 nm qua. Các nhà nghiên cu thy rng nhng ngi hút và nhng ngi không hút bt u t chc các nhóm xã hi riêng r trong khong thi gian ó. Vic dùng thuc lá ã tr thành mt thói quen ít c xã hi chp nhn hn trc, vì càng ngày ngi ta càng hiu rõ hn v nhng nguy him do vic hút thuc gây ra.

Phát hin này có th giúp cho các chin dch bo v sc khe qun chúng t c nhng kt qu kh quan hn bng cách hng vic ph bin các thông tin n các oàn th xã hi thay vì n tng cá nhân.

Các nhà nghiên cu nói rng nhng ngi không chu b hút có th dn dn b mt bn bè và nhng mi quan h xã hi khác. Vì vic hút thuc càng ngày càng c xã hi ít chp nhn hn, nhng ngi hút thuc s b sc ép ngày càng ln buc phi b hút.

Ông Steven Schroeder là giáo s y hc ti i hc Bang California Thành ph San Francisco. Ông nói rng công trình nghiên cu ca hai Ông Nicholas Christakis và James Fowler là mt tin áng mng, bi vì nó cho thy rng có nhiu ngi hút thuc ang phi nhng b di áp lc ca nhng ngi chung quanh và phi b hút. Nhng ông nói rng nhng ngi hút thuc không nên b lên án vì h cm thy vic b hút là mt iu rt khó khn.

Ðiu tr bnh AIDS

60% trong s nhng bnh nhân nhim HIV Châu Phi là ph n

Và sau ht, Liên Hip Quc cho bit hin nay có gn 3 triu ngi các nc ang phát trin ang c cung cp thuc chng vi-rút HIV. ây là mt s gia tng gn 1 triu ngi so vi 2 nm trc ây. Tuy nhiên, trc ây LHQ tng hy vng t c con s 3 triu ngi c cung cp thuc trc nm 2005.

Các s liu va nêu ã c T chc Y t Th gii, Qu Nhi ng LHQ, và C quan phòng chng AIDS ca LHQ loan báo hi u tháng 6. Tng giám c T chc Y t Th gii, Bà Margaret Chan hoan nghênh tin b ã t c. Nhng bà ghi nhn rng liu pháp chng vi-rút không thôi s không giúp gii quyt c vn . Bà nói: “C mi 2 ngi mà tôi có th xoay x iu tr cho h bng liu pháp chng vi-rút thì li có 5 ngi khác b nhim bnh. Vì vy, chúng ta không th ánh giá thp hiu qu ca bin pháp phòng bnh.”

Báo cáo mi ca LHQ nói rng có gn 75 phn trm s ngi c cung cp thuc chng vi-rút HIV sinh sng Châu Phi. Và 60 phn trm trong s nhng bnh nhân b nhim HIV Châu Phi là ph n.

Liu pháp chng vi-rút nhm khng ch vi-rút HIV, giúp bnh nhân sng lâu hn và không phát bnh AIDS - mt chng bnh làm cho c th b mt kh nng t v t nhiên chng lây nhim.

Nm ngoái có khong 9 triu 700 ngàn ngi cn c iu tr chng HIV nhng vùng c dân có thu nhp thp hay trung bình. Báo cáo mi ca LHQ nói rng n cui nm 2007, ch mi có trên 30 phn trm trong s này c iu tr.

Báo cáo ca LHQ cho bit vic gim giá thuc men là mt trong nhng lý do chính giúp có thêm nhiu ngi b nhim vi-rút HIV c iu tr theo liu pháp chng vi-rút, trong s này s thai ph cng nhiu hn trc. ng thi, các h thng cung cp thuc men cng ã c ci thin phc v tng nc riêng r và các trung tâm y t nh hn. Phng pháp iu tr cng c n gin hóa hn trc.

Nhng báo cáo ca LHQ cng ghi nhn rng vn còn tn ti nhng chng ngi ln trong vic i phó vi dch bnh AIDS. Vic thuyt phc bnh nhân tip tc cha bnh vn là mt chuyn khó khn. Vn có nhiu ngi cha c khám nghim tìm vi-rút HIV. Và nhiu ngi khác thì li c khám nghim quá tr và qua i trong vòng vài tháng sau ó.

Báo cáo ca LHQ cng nói rng vic iu tr chng vi-rút HIV vn cha c kt hp mt cách thích áng vi vic iu tr các chng bnh liên h khác thng làm cht nhiu bnh nhân AIDS nht. Ví d, bnh lao là nguyên nhân hàng u gây t vong cho nhng ngi mc bnh AIDS Châu Phi.

Ngoài ra cng còn mt nguyên nhân khác là vic thiu các chuyên viên y t trong th gii các nc ang phát trin. Mt s khá ln các chuyên viên y t nhng nc này ã di c sang các nc giàu có c hng ng lng cao hn và i sng tt p hn.