Tháng 7 nm 1958, C quan Hàng không và Không gian Quc gia Hoa K - National Aeronautics and Space Administration, thng gi tt là NASA, c thành lp, ch yu bo m thng li ca nc M trong cuc chy ua vào không gian vi Liên bang Xô vit c. Cuc chy ua này ã khi u mt nm trc ó, khi Liên bang Xô vit phóng thành công v tinh Sputnik và tr thành nc u tiên a mt vt th vào qu o Trái t. Trong câu chuyn 'Khoa hc Không gian' hôm nay, Nguyn Lê xin im li nhng n lc thm dò v tr ca NASA trong 50 nm qua, da trên tng trình ca TTV ài VOA Mario Ritter.  

Cu tng thng Hoa K John F. Kennedy

NASA bt u hot ng vào ngày 1 tháng 10 nm 1958 ti tr s chính Th ô Washington. Mc tiêu ln u tiên ca c quan này là chng minh rng con ngi có th sng và làm vic trong không gian. N lc t mc tiêu ó c gi là D án Mercury. NASA chn 7 phi công quân s làm nhng phi hành gia không gian u tiên ca nc M.

Cuc chy ua vào không gian

Nhng vào tháng T nm 1961, Liên xô a phi công v tr Yuri Gagarin vào qu o Trái t. Nh th NASA ã tht bi trong n lc thc hin mc tiêu u tiên ca mình. Tuy nhiên, chng bao lâu sau ó, Tng thng Johh F. Kennedy giao phó cho NASA mt mc tiêu to ln hn tt c mi iu mà con ngi có th ngh ti vào thi ó.

Nhà lãnh o M a ra tuyên b sau ây vào ngày 25 tháng 5 nm 1961: “Tôi tin rng quc gia này nên cam kt thc hin cho c mc tiêu a mt ngi lên Mt Trng và a ngi ó an toàn tr v Trái t trc khi thp k này kt thúc. Không có mt d án không gian nào trong thi k này có tính cách n tng hn i vi nhân loi hoc quan trng hn i vi vic thám him không gian mt cách lâu dài. Và cng không có d án nào khó khn hn th hoc tn kém hn th trong vic thc hin.”

D án Mercury là mt thành công v mt khoa hc, ng thi nó cng là mt thành công trong ý ngh ca công chúng M. Tt c 6 chuyn bay vào không gian u tiên u c thc hin bng mt phi thuyn nh ch ch c mt ngi. Ông Tom Wolf có vit mt cun sách v nhng phi hành gia u tiên và các chuyn bay ca h, nhan là 'The Right Stuff'. Nhng phi hành gia can m này tr thành nhng anh hùng ca nhân dân M. Mt trong s nhng phi hành gia ó là John Glenn, ngi M u tiên bay trong qu o Trái t hi nm 1962.

Bc k tip là D án Gemini vi nhng phi thuyn có th ch c 2 phi hành gia. Các chuyn bay trong dï án này cho thy các phi hành gia có th bay trong không gian, thc hin nhng công tác phc tp nh ráp ni vi các phi thuyn khác, và ngay c làm vic ngoài khong không.

Chng trình Apollo

D án Apollo là n lc cao nht ca NASA vào thi k ó. Các phi thuyn Apollo có th ch 3 phi hành gia, c phóng lên bng mt tên la khng l kiu Saturn 5, ây là kiu tên la u tiên do NASA thit k c bit cho các hot ng thm dò v tr. Nhng d án này khi u bng mt thm kch. u nm 1967, 3 phi hành gia không gian t nn trong mt cuc phóng th nghim phi thuyn Apollo Mt.

Phi hành gia Buzz Aldrin

Các nhà khoa hc không gian M rút ra c nhng bài hc quan trng t thm kch ó, và nhng chuyn bay k tip ã c thc hin thành công. Chuyn bay gây hi hp nhiu nht là Apollo 11. Phi thuyn này cho hai phi hành gia Neil Armstrong và Buzz Aldrin b xung vùng c gi là Sea of Tranquility ca Mt Trng.

Hàng trm triu ngi trên khp th gii ã theo dõi cnh phi hành gia Neil Armstrong t chân ln u tiên lên Mt Trng vào ngày 20 tháng 7 nm 1969. Sau ây là li nói u tiên ca con ngi th nht bc xung nguyt cu: “ây là mt bc chân nh cho con ngi, nhng là mt bc chân v i cho nhân loi.”

Sau phi v Apollo 11, có nm chuyn bay khác áp xung Mt Trng, chuyn cui cùng là Apollo 17 din ra nm 1972. Tng cng có tt c 12 ngi M b xung Mt Trng. Ông Steven Dick, s gia chính ca NASA, ã vit v tác ng ca d án Apollo i vi xã hi, c bit là v hình nh Trái t nhìn t nguyt cu. Ông vit: “Nhng tm nh nh tm c t tên là 'Trái t Lên,' cùng nhng hình nh toàn b Trái t nh mt viên bi màu xanh nm l lng trong không gian, trông monh manh và không thy rõ nhng a gii quc gia, ã vnh vin làm thay i cách nhìn ca loài ngi v a cu.”

S thành công ca d án Apollo ã kt thúc cuc chy ua vào không gian. Nó cng to ra mt c hi cho ngi M và ngi Nga hp tác vi nhau trong chuyn bay quc t u tiên vào v tr - ó là D án Th nghim Apollo-Soyuz c tin hành trong tháng By nm 1975. D án này là s khi u ca mi quan h hp tác trong không gian. Nó cng ánh du s kt thúc giai on u ca chng trình các chuyn bay có ngi vào không gian ca NASA.

D án tàu con thoi

H thng Chuyên ch Không gian

Nm 1972, Tng thng Richard Nixon ban hành mt d án không gian hoàn toàn mi, a vào hot ng phi thuyn u tiên có th dùng li c nhiu ln ca th gii. D án này là chng trình tàu con thoi không gian, có tên gi chính thc là H thng Chuyên ch Không gian. Phi thuyn con thoi Columbia, mt trong s 5 tàu qu o thuc chng trình này, thc hin phi v u tiên vào tháng T nm 1981.

Chng trình tàu con thoi ã a nhiu v tinh vào qu o Trái t và phóng nhiu phi thuyn thm dò v tr, nh các phi thuyn Galileo và Magellan. Các phi thuyn con thoi cng a kính thiên vn không gian Hubble vào qu o và ã thc hiên 4 chuyn bay bo qun kính thiên vn dài 13 mét này. Hubble ã phát hin c nhiu hành tinh bên ngoài h thái dng ca chúng ta và xác nhn s hin din ca các h en. Nó còn giúp các nhà khoa hc tìm hiu v tui chính xác ca v tr.

Chng trình phi thuyn con thoi c kt hp cht ch vi nhng n lc quc t nhm thit lp mt s hin din thng trc ca con ngi trong không gian. Phi thuyn con thoi ã giúp xây dng Trm Không gian Quc t, vi i bay u tiên lên công tác trên trm hi nm 2000. Ngi ta tin rng vic xây dng Trm Không gian Quc t s hoàn tt vào nm 2010. Chuyn bay cui cùng ca phi thuyn con thoi cng s c thc hin vào nm ó.  

Nhng trong chng trình phi thuyn con thoi ca NASA cng ã xy ra hai thm kch. Vào tháng Giêng nm 1986, tàu con thoi Challenger ã n tung 73 giây sau khi c phóng i, làm thit mng tt c 7 phi hành gia trên tàu. Hai nm sau ó, chng trình phi thuyn con thoi ni li hot ng và thc hin thành công 87 chuyn bay vào không gian. Nhng thm lch li xy ra trong tháng Hai nm 2003. Tàu con thoi Columbia ã v nát khi bay tr vào khí quyn Trái t, làm NASA b mt thêm 7 phi hành gia na. Hai tai nn này nhc nh mi ngi v nhng him nguy ca vic du hành v tr cng nh v lòng can m và nhng hy sinh ca các phi hành gia.  

Trong 50 nm qua, NASA cng ã a các phi thuyn không ngi lái lên Mt Trng và nhiu hành tinh. Trong thp k 1960, trc tiên c quan không gian ca Hoa K bt u thm dò các hành tinh khác bng các phi thuyn Mariner. Mt lot phi thuyn Mariner ã thám him Sao Kim. Vài nm sau ó, phi thuyn Magellan lp bn chi tit ca Sao Kim.

Nm 1974, phi thuyn Mariner 10 thm dò Sao Thy, hành tinh gn Mt Tri nht. Nm 2008, NASA ã tr li Sao Thy mt ln na vi phi thuyn Messenger.  

Trong s nhng phi thuyn không ngi lái thành công nht ca NASA có Voyager 1 và Voyager 2. Hai phi thuyn này phát huy nhng thành qu ca hai phi thuyn thm dò không ngi lái Pioneer 10 và Pioneer 11 trc ó. Phi thuyn Voyager 1 ã lên thm dò Sao Mc và Sao Th.

Phi thuyn Voyager 2 thêm Sao Thiên vng và Sao Hi vng vào danh sách nhng hành tinh c NASA thm dò. Voyager 2 phát hin ra mt s vành ai và nhiu mt trng nm trong qu o ca hai hành tinh này. Ngày nay, phi thuyn Voyager 1 ã bay vào v tr xa hn bt c vt th nào do con ngi làm ra. Hin nay phi thuyn này cách Mt Tri gn 16 t kilomét, nm ngoài tm nh hng ca dòng chy ca các ht c gi là gió mt tri.  

Chuyn bay ca phi thuyn Galileo n Sao Mc và ca phi thuyn Cassini/Huygens n Sao Th ã giúp tng thêm s hiu bit ca chúng ta v hai hành tinh khng l này.

Thám him Sao Ha

phi thuyn thám him Sao Ha Phoenix

NASA ã thm dò Sao Ha nhiu ln hn bt c hành tinh nào khác. Hin nay Sao Ha vn tip tc thu hút s chú ý ca các nhà khoa hc ang dò tìm du hiu ca s sng trên hành tinh này, bi vì ngi ta ã bit là Sao Ha có nc. Phi thuyn Mariner thm dò hành tinh này ln u tiên vào nm 1960. vào gia thp k 1970, các phi thuyn Viking 1 và Viking 2 gi v Trái t nhng hình nh chp c ca Sao Ha. Chng trình phi thuyn Viking cng cho a lên Sao Ha nhng thit b t ng th nghim và phân tích cht t ca nó.

Hn 20 nm sau, NASA tr li Sao Ha vi Phi thuyn Global Surveyor, nhng nhiu phi v trong d án này b tht bi. Tuy nhiên các phi thuyn nh Mars Odyssey và Mars Exploration Rover ã thu thp c nhng s lng thông tin khng l v Sao Ha. Các xe thm dò t ng có tên là Spirit và Opportunity hin nay vn tip tc hot ng trên hành tinh cùng vi b phn b c t tên là Phoenix, có ngha là Phng hoàng.

Trong my phút qua chúng ta ch mi cp n mt ít trong s nhng chng trình áng chú ý nht ca NASA trong quá kh và hin ti. Ngày nay, NASA là mt c quan khng l vi gn 19 ngàn nhân viên làm vic ti 10 trung tâm chính trên khp nc M. Ngân sách ca c quan này cho nm 2009 vào khong 17 t ri ô-la.

Tng lai NASA

Giám c NASA Michael Griffin

Hin nay NASA ang hoch nh vic sn xut các phi thuyn thuc th h k tip, trong ó có Xe Orion cho i thám him và mt b phn b lên Mt Trng có th dùng li nhiu ln. NASA cng có k hoch thit lp mt trung tâm sn xut in trên Mt Trng trc nm 2024.

Th nhng vic a ngi lên Mt Trng tr li cng ch là mt bc u khiêm tn. Bt c nhân viên nào ca NASA cng có th cho quý v bit rng Sao Ha là mc tiêu k tip cho các chuyn bay có ngi iu khin ca Hoa K. Và cng không có lý do nào khin ngi ta ngh rng c m thám him v tr s kt thúc sau khi mc tiêu ó ã c thc hin.