Trong thi k Chin Tranh Lnh, tc 4 thp niên tip theo sau Th Chin Th Hai, th gii ch có hai siêu cng, ó là Hoa K và Liên Bang Xô-Vit, c hai u có kh nng hy dit i phng. Nguy c v s tàn phá ca v khí ht nhân ã khin cho c hai bên, ti c Washington ln Mascva, coi vic tránh chin tranh ht nhân xy ra là u tiên hàng u. Tuy nhiên nhà phân tích Jonathan Stevenson ã t nghi vn v tính hiu qu ca chin lc y trong cuc chin tranh chng khng b mà Hoa K ang tin hành. Nh li tng thut ài VOA Thông tín viên Faiza Elmasry, thì nhà phân tích chin lc Stevenson ã tìm cách tr li câu hi này trong tác phm mi ca ông, mang ta - Thinking Beyond the Unthinkable: Harnessing Doom from the Cold War to the War on Terror - xin tm dch là “T Duy ngoài ln ranh ca T Duy: Rút Ta Kinh Nghim en Ti t Chin Tranh Lnh mang ra áp dng trong Chin Tranh Chng Khng B”. Mi quý v theo dõi chi tit ca bài tng trình ca  Elmasry sau ây.

Phân tích gia Jonathan Stevenson nói s chm dt t ngt ca Chin Tranh Lnh vi s tan rã ca Liên Bang Xô-Vit nm 1991 ã không cho phép các nhà chin lc có thi gi chun b i phó vi nhng mi e da mi trong thi k hu Chin Tranh Lnh.
 
Ông Stevenson nhn nh: “ Tôi tin rng bi vì vào thi ó Liên Bang Xô-Vit ngoài mt có v quá hùng mnh và không th nào lay chuyn ni, nên các nhà chin lc - dù tài ba nht, cng khó có th tng tng c mt th gii không có Chin Tranh Lnh. S phát trin ca các t chc phi quc gia trong t cách là nhng e da chin lc, không h c tiên liu, và bt ng n mc các nhà chin lc không suy tính trc c là s phi thay i phng cách chin lc quân s ra sao trong mt th gii hu Chin Tranh Lnh.

Ông Stevenson là mt giáo s dy môn Chin Lc Hc ti i Hc Chin Tranh ca Hi Quân Hoa K. Ông gii thích rng trong thi k Chin Tranh Lnh, mi e da v kh nng c hai bên có th b hy dit, ã kim ch các siêu cng không hành ng vt ra ngoài gii hn ca mình. Nhà phân tích nói, rõ ràng lý thuyt y hãy còn hiu lc i vi nc Nga và các ch cm quyn ã th c v khí ht nhân mi ây, nh Bc Triu Tiên, và có th Iran, và bin pháp rn e y cng hiu nghim trong quan h gia n và Pakistan. Tuy nhiên trong tác phm mi “T Duy ngoài làn ranh ca T Duy”, tác gi lp lun rng kh nng rn e ca sc tàn phá ca v khí ht nhân không  ng nhiên áp dng c i vi các t chc khng b Hi Giáo xuyên quc gia, nh al-Qaida.

Giáo s Stevenson nói: “Nhng thành phn khng b Hi Giáo, ví d nh al-Qaida, không thc s t ra mt mi nguy c ht nhân nào. Th  nên, mang cái kho v khí quân s to ln ca Hoa K, và ngay c mt s v khí quy c, ra e da al-Qaida, thì chng khác nào nh s dng v lc quá mnh tay và không úng ch, không thích nghi vi i tng. Làm nh th không rn e c al-Qaida khi tn công chúng ta. Vì lý do ó, chúng ta cn thit lp sc mnh bao gm nhiu bin pháp mm mng hn ,có sc thuyt phc, so vi các th v khí mà chúng ta ã s dng cho ti nay.”

Các bin pháp mm mng hn y gm: ng li ngoi giao, tình báo và thi hành công lc. Giáo s Stevenson nói thêm rng bin pháp rn e có th là mt th v khí mm mng. Nhng nó ch có hiu qu, nu i phng có mt vt gì có giá tr, mà chúng ta có th e da c. Vì th phân tích gia Stevenson ngh các t chc phi quc gia nên c khích l tham gia vào các hot ng quc gia không bo ng, chng hn nh chính tr.

Nhà phân tích chin lc gii thích: “Mt s các nhóm phi quc gia, tôi ang ngh ti t chc Hezbollah Libng nh mt ví d thích hp, ã phát trin quyn chính tr và tính chính áng qua vic tham gia mt cách bt bo ng vào tin trình chính tr, n mc h không mun t b quyn chính tr y bng hành vi bo ng. Trông t b ngoài, thì Hezbollah có v còn là mt mi e da tht y, nhng trên thc t, nhóm này nay ít có khuynh hng bo ng hn nhiu, so vi các nm 1980, vì l h ã dành c nhiu quyn hành chính tr hn ti Libng so vi thi k trc.”

Vn theo nhà phân tích chin lc Stevenson, bài hc khác na mà Hoa K nên rút ta t kinh nghim ca Chin Tranh Lnh, là vic thit lp các c quan nghiên cu và c vn chính sách hiu qu, có kh nng thm nh và phân tích các mi e da mi. V im này.

Ông Stevenson nói: “V mt t chc, các nhà chin lc tài ba trong thi k Chin Tranh Lnh ã c ào luyn bi các c quan nghiên cu và c vn chính sách có liên h vi chính ph, c bit là T Chc Nghiên Cu Chính sách Rand Corporation. Chính thông qua t chc này mà các nhà phân tích ã tr nên quen thuc vi nhng thách thc chin lc mà chính ph Hoa K phi i phó, trong khi cùng lúc, h c  suy ngh rng rãi v nhng gii pháp nhm gii quyt các thách thc này, tách ra khi s hn n ca khâu thi hành chính sách thng ngày. Rt nhiu các t chc c vn chính sách tng t hãy còn hin hu, nhng iu tr trêu , các t chc y nay ã phn nào b gii hn bi s gn gi ca h vi B Quc Phòng, và do ó các t chc y ã dánh mt i cái khong cách bit lành mnh cn có. Th  nên, tôi ngh nên thành lp mt t chc nghiên cu và c vn chính sách mi, cng có liên h vi chính ph, nhng c thành lp vi mc ích duy nht là gii quyt nhng vn chin lc mi, và suy ngh v mt ng li ph quát hn tip cn các thách thc mi.”

Giáo s Stevenson còn ngh Washington nên tp trung các n lc quc t ca mình vào các bin pháp còn gi là v khí mm mng, nh thc thi công lc, tình báo và ngoi giao, hn là tp trung vào các hành ng quân s trc tip.

Ông Stevenson nói: “iu ó s bao gm vic rút quân ra khi Iraq mt cách thn trng và chm rãi, chuyn hng tp trung sang Afghanistan theo cách nh th nào n nh hóa t nc này, và gây khó khn hn cho al-Qaida và phe Taliban, vn ã ni dy tr li ti các khu b tc ca Pakistan và mt ln na, tái cng c v th ca h ti Trung Á. Mt ln na, chúng ta phi dn ht n lc vào vic gii quyt tranh chp, c bit là cuc tranh chp gia Israel vi ngi Palestine. Sau ó, l ng nhiên, các n lc ngoi giao bao gm vic tái thit và cng c li các liên minh có tm quan trng trong vic giám sát các hot ng khng b, và thc hin công tác ó theo mt ng li không gây phn n cho các tín Hi Giáo nói chung.”

Nhà phân tích chin lc Stevenson khuyn cáo rng không nên cho cuc chin tranh chng khng b làm Hoa K sao lãng trc các din bin có tính cách a lý-chính tr khác, mà mt ngoài, ôi khi có nhng im tng ng vi các vn ca thi k Chin Tranh Lnh.

Ông Stevenson nói: “S chú tâm ca chúng ta vào chin dch chng al-Qaida và ch ngha khng b toàn cu, và s kin chúng ta ang dn các n lc vào Iraq và cái cách mà cuc chin làm chúng ta phi chia trí và tri quá mng , k c v mt ngoi giao ln quân s, ã khin chúng ta tr nên thin cn, và có l làm cho chúng ta sn sàng chi  b, ví d , kh nng nc Nga ang x s nh th h là mt siêu cng ang lên. Nc Nga cm thy h có quyn lc nh vào s giàu có do tài nguyên du ha mang li, và s l thuc ca các nc khác, c bit các nc Châu Âu, vào nc Nga vì các th trng du ha ca h, và s kin quyn lc mi ó dã cho phép Mascva có quyn t do hành ng hn. Mt yu t khác là s hin din ln hn ca Hoa K ti vùng Trung Á, ít nht là t quan im ca Mascva, ã xâm phm vào mt khu vc mà Mascva vn tin là nm trong phm vi nh hng ca h.”

Nhà phân tích chin lc Jonathan Stevenson kt lun ông hy vng rng nhng bài hc rút ta c t kinh nghim ca giai on kt thúc Chin Tranh Lnh s giúp mt th h phân tích gia mi nh hng i và cui cùng chm dt c thi k ca khng b.