Hôm th T 24/9/2008, Vit Nam ã ra lnh óng ca nhà máy Vedan ca ài Loan trong tnh ng Nai vì t 10 nm qua ã tng cng 45,000 mét khi nc thi có cht c xung sông Th Vi, coi nh làm hng nguyên mt khúc sông dài 12 kilomet.

Nhà báo Bùi Tín bên Pháp nói rng nhà máy này là ca Nam Hàn trong khi hãng tin DPA li nói là ca ài Loan. Trên trang web danchimviet.com, nhà báo Bùi Tín cho bit: nhà máy sn xut bt ngt Vedan có 100% vn u t ca nc ngoài, dùng 1,800 lao ng ngi Vit, bt u xây dng t nm 1991, khai trng nm 1994, dùng nguyên liu chính là sn ti, khong 1 triu tn/nm.

Nhà máy này tu tán mi ngày 5.000 mét khi nc thi thi bn cha h thanh lc xung sâu di áy sông, bng nhiu ng bm và ng x chng chéo nhau, thoát khi mi kim tra kim soát ca phía Vit Nam t trung ng n a phng.

Vn theo li nhà báo này, dòng sông Th Vi ti ó b ô nhim rt nng n bt u t nm 1994 n nay, ngha là sut 14 nm qua; tôm cá quanh vùng ã cht sch; cuc sng ca 20 vn c dân 2 bên dòng sông Th Vi không th sng ni cho mi ngi.

Quí v có th xem toàn b bài ca nhà báo Bùi Tín trên trang web ca danchimviet.com

Tin S Mai Thanh Truyt

Ti California, Tin S Mai Thanh Truyt, chuyên viên giàu kinh nghim v môi trng nói rng câu chuyn ca nhà máy Vedan ã c các chuyên viên ngi Vit nc ngoài cnh báo t lâu.

Tin s Truyt nói: “Chúng tôi ã t vn vào nm 1997 trong mt bui hi tho ca Hi Khoa Hc và K Thut Vit Nam t chc Orange County, và vn ô nhim môi trng cng c báo chí Hoa K, c bit là t Chemical Engineers nói n trong mt bài phóng s rt dài vào nm ó nói lên nguy c thm ha ô nhim môi trng, c bit là sông Th Vi và s kéo dài xung sông ng Nai."

Tin S Mai Thanh Truyt nói rng tình trng xung cp ca sông Th Vi do nhà máy Vedan gây ra là iu khó tránh khi và bây gi có th gi là 'ht thuc cha'.

TS Truyt nói: “Tháng 10 nm 1997, chính S Khoa hc và Môi trng ca thành ph Saigon, tc thành ph HCM, ã ra lnh óng ca nhà máy Vedan vì nhng vi phm nc thi thng vào sông Th Vi mà không qua x lý, nhng sau ó nhà máy vn bình chân nh vi và c tip tc. D nhiên là ã có chuyn gì xy ra di gm bàn nhà máy tip tc hot ng. Sau nhiu ln vi phm, ngay nm 2002, S Môi trng ca Biên Hòa và TPHCM ã khám phá ra là nhà máy ã vi phm và chuyên ch mt s ph thi thuc th rn và th lng lên tn Tây Ninh; qua bao nhiêu vi phm liên tc ó nhà chc trách Vit Nam vn nhà máy ó hot ng, tc nhiên là trong ó có mt s vn bí n, chc chn là tham nhng hay hi l ã din ra nhà máy tip tc hot ng, mc dù nguy c ã khám phá ra t 1997, ngha là 11 nm sau vn tip tc nhà máy hot ng. ó là lý do hôm nay chúng tôi có th nói rng tình trng sông Th Vi bin thành mt con sông en d nhiên là mt tình trng phi xy ra mà thôi.”

VOA: i vi mt nhà máy sn xut bt ngt ging nh nhà máy Vedan, l ra h phi có mt h thng x lý cht thi úng cách.

TS Truyt nói: “Mc dù ây là mt nhà máy ch bt ngt, nhng tht ra có mt s công k ngh có liên quan sn xut ra soude caustique, sn xut ra acid, các hóa cht cn bn lên men bt ngt qua khoai mì. Các k ngh này sn xut này òi hi mt h thng x lý rt tinh vi vì cht ph thi lng rt kinh khng, hng ngày có th thi ra bn nm chc ngàn thc khi vào sông Th Vi.”

VOA: Theo lut pháp Vit Nam, ngi cht thi c hi xung sông mà không có bin pháp bo v môi trng có th b pht t 10 triu n 100 triu ng hoc lãnh mc án 10 nm tù. Tin S Mai Thanh Truyt cho rng s trng pht này quá nh. Còn i vi các quc gia có lut bo v môi trng cht ch thì sao?

TS Truyt nói: “i vi các quc gia có bin pháp cng rn, tình trng này chc chn không th xy. Nu có, nhà máy hoàn toàn b óng ca, và S Môi trng s c tính và hi t lng cht thi ã ra sông ngòi và môi trng không qua x lý, hi t t 1994 là lúc nhà máy bt u hot ng, và mc pht ó s a nhà máy chc chn phá sn và ch nhân s ngi tù dài hn, ti thiu 20 nm. Nhng ngi b nh hng có th nhn c mt phn t tin pht nhà máy. Nu h gp vn v sc khe dài hn thì s c c quan y t chm sóc. ây là mt trng hp ln ch không phi nh”

VOA: Tuy gi là ht thuc cha, nhng ban Vit ng cng c hi là liu có cách nào khc phc tình trng xung cp ca sông Th Vi c hay không?

TS Truyt nói: “Qu tht câu hi này ngoài kh nng tr li ca chúng tôi, nhng chúng tôi có th ly mt ví d: sông Hudson ca M b ô nhim PCB mt on khong 12 miles, khong 20 cây s, do công ty General Electric gây ra vào nm 1970. Kinh phí x lý ngun nc ca on sông ó tn gn 2 t ô la. Chúng tôi ngh Vit Nam không kh nng làm chuyn ó.”

VOA: Nu không có nng lc sa cha thì ta phi làm gì tránh nhng chuyn nh sông Th Vi xy ra trong tng lai?

TS Truyt: “Tình trng ô nhim môi trng ti Vit Nam không phi ch có sông Th Vi, không phi ch có nhà máy Vedan; mà có th xy trên khp 64 khu ch xut t Bc chí Nam. Trên nguyên tc, h thng x lý phi c t ra trc khi chính quyn ký giy phép cho mt nhà máy nào ó hot ng. ó là iu chúng tôi luôn luôn thc mc: cái nguyên tc nghiên cu tác ng môi trng trc khi xây dng mt nhà máy, là mt nguyên tc cn bn, nhng không hiu sao Vit Nam không làm c nguyên tc cn bn ó, mc dù trên biên bn có ghi rõ. ó là mt iu áng tic. Chúng tôi ngh Vit Nam nên ly kinh nghim ngày hôm nay ri ng xy ra trong tng lai thì mi hy vng câu chuyn ô nhim Vit Nam ht thuc cha có th gii quyt trong vòng mt vài thp niên ti.”