Hôm th t 1/10 va qua, trong khi n mng Quc khánh ln th 59, các nhà lãnh o Trung Quc ã không quên tán tng nhng thành qu ã t c trong 30 nm qua, sau khi t b nn kinh t ch huy tp trung theo ui các bin pháp ci cách kinh t th trng. Nhân dp này, các hc gi và các nhà phân tích chính tr Trung Quc cng khng nh nhng tin b ca xã hi Trung Quc t ngày i mi. Tuy nhiên, nhiu ngi cng t ý tht vng trc tin chm chp, nu không mun nói là tt hu, ca chng trình ci cách th ch chính tr.

Th tng Trung Quc Ôn Gia Bo

Trong ba tic mi ây Bc Kinh nhân ngày quc khánh, mng k nim nm th 59 ngày thành lp Cng hòa Nhân dân Trung Quc, Th tng Ôn Gia Bo tuyên b rng gii lãnh o Trung Nam Hi có quyt tâm xúc tin công cuc ci cách th ch chính tr và nhng ci cách khác song song vi vic m ca nhiu hn na vi th gii bên ngoài.

Ông Ôn Gia Bo nói thêm rng ng li ci cách khai phóng mà ng Cng sn và chính ph Trung Quc theo ui trong gn 30 nm qua là con ng duy nht dân tc Trung Hoa phc hng.

Mt nhà phân tích chính tr ni ting Trung Quc là giáo s Trng T Hoa ca i hc Bc Kinh cng khng nh nhng tin b mà nc ông ã t c t ngày i mi. Trong cuc phng vn mi ây dành cho ài VOA, ông Trng T Hoa cho bit nh sau.

Ông Trng nói: "Sau khi b tiêu dit hoàn toàn t nm 1949, xã hi dân s ã bt u trng thành tng bc; và ri cùng vi toàn b quá trình ci cách và m ca vi th gii bên ngoài trong gn 30 nm qua, chúng ta có th thy c nhng cuc vn ng xã hi, k c cuc vn ng bo v quyn li ca dân chúng, ang dn dà phát trin. Nói mt cách khác, ý thc ca ngi dân v quyn li cùng vi nhn thc i vi t do dân ch và nhng giá tr ph quát gi ây ã tng cao - hn hn bt k thi i nào trc ây Trung Quc. Tôi cho rng ây là tin b ln nht ca thi k ci cách."

Trong khi ó, mt nhà bình lun chính tr Hng Kông, ông Lâm Hòa Lp, cho bit rng: trong nhng nm u ca thi k i mi, gii lãnh o Trung Quc ã chú trng ti vn ci cách chính tr song song vi vic thc hin nhng bin pháp ci cách kinh t, nhng vic ci cách th ch chính tr ã b khng li t nhng nm cui ca thp niên 1980, sau cuc biu tình qui mô ln ca sinh viên Qung trng Thiên an môn òi dân ch.

Ông Lâm nói tip: "Có mt s hn ch rt ln i vi nhân quyn ca ngi dân Trung Quc, k c quyn t do t hp th phng, t do báo chí, và nhng quyn li xã hi, kinh t và chính tr c Liên hip quc công nhn. Nhân dp quc khánh nm nay, gii lãnh o Bc Kinh nên quan tâm nhiu hn ti òi hi v nhân quyn ca ngi dân, bao gm quyn t do tín ngng, quyn bu c, quyn xut bn và quyn hi hp. Nhng òi hi này mi lúc mt mnh hn và gii hu trách Bc Kinh cn phi nhanh chóng áp ng."

Dân chúng t tp ti Qung trng Thiên An Môn trong ngày Quc Khánh

Giáo s Trng T Hoa Bc Kinh tán ng nhn xét va k và nói thêm nh sau: "Tin ca vic xây dng h thng an sinh xã hi din ra vô cùng chm chp. Kt cu nông thôn-thành th trên c bn vn không có gì thay i. n nay, s ngi nông thôn vn chim ti 65% dân s, nhng h không c th hng bt k phúc li xã hi nào. Nhng khim khuyt v mt pháp tr, cng vi s lng on quyn lc ca s ngi có quyn th ã to ra bt công xã hi, to ra tình trng phân hóa lng cc; s tham ô trong h thng t pháp và s can d ca chính tr trong công tác t pháp ã khin cho mâu thun xã hi ngày càng tr nên kch lit và bén nhn hn. Trong nhng nm gn ây, nhng v ri lon xã hi, nhng v bo ng xy ra mi lúc mt nhiu; và ây là vn khin cho mi ngi phi lo ngi."

Trong khi ó, mt cu giáo s ca i hc Sn ông, ông Tôn Vn Qung ã cp ti v tai ting sa c bùng ra hi u tháng 9 Trung Quc và nhng ngun tin nói rng nhà cm quyn Cng Sn ang ra sc ngn cn không cho gii lut s bênh vc cho quyn li ca các nn nhân.

Ông Tôn Vn Qung nhn xét v hin tình chính tr ca nc ông: "Báo chí không c t do tng thut. Lut s không c quyn tip nhn y thác ca thân ch tin hành th tc kin tng. Tình hình này qu là lc hu rt nhiu so vi nhng thi i khác trong lch s Trung Quc. Còn lc hu hn thi k u ca ch Quc dân ng. Thm chí còn lc hu hn nhng nm cui ca triu ình Mãn Thanh."

Mt v giáo s kinh t ca i hc Bc Kinh, ông H Nghip Lng cho rng nhng thành qu ca s nghip i mi Trung Quc rt áng ca ngi. Tuy nhiên, ông nói thêm rng nhiu thách thc ca Trung Quc hin nay - bao gm vn 'tam nông'; nông thôn, nông nghip và nông dân, ch có th gii quyt thông qua vic thay i ch chính tr.

Giáo s H Nghip Lng cho bit: "Gi ây chúng ta ã tin ti mt thi im mà chính quyn phi nói rõ vi th gii, nói rõ vi toàn th dân chúng, là rt cuc là h mun làm gì? Nu vn mun theo ui xã hi ch ngha, mun i theo con ng cng sn, thì chc chn s gp b tc. Kinh t ã t ti mc này, ã sa i ti mc này, thì dt khoát là không th bc lùi c na."