Ngày nay, thông tin và công c truyn t và x lý nó ã tr thành mch sng ca nhân loi. Con ngi ã chng t rng nu thiu xng du, chúng ta có th to ra nhng loi nhiên liu thay th khác, nhng nu thiu thông tin, con ngi s ng trc nhng thm ha khó lng, vì thông tin không phi sn phm ca trí thông minh và tài nng sáng to. Trong câu chuyn 'Khoa hc và i sng' hôm nay, Nguyn Lê xin mang n quý thính gi phn 1 trong lot bài nói v lch s din bin ca nhng tin b k thut và công ngh dn n Thi i Thông tin ngày nay. Bài này da trên tng trình ca thông tín viên ài VOA Paul Thompson.
    

Mt nhân viên ca ài VOA lúc ban u

Truyn t thông tin luôn luôn là mt hot ng cc k quan trng. Trong sut lch s lch s nhân loi, ã có mt s thông tin c lit vào hng vô giá. Thiu thn thông tin thng gây ra nhng thit hi khng l v tin bc, và có khi c v sinh mng.

Mt thí d v chuyn này tng xy ra gn thành ph New Orleans thuc bang Louisiana ca Hoa K. Lúc ó nc Anh và Hoa K ang có chin tranh vi nhau, gi là cuc Chin tranh 1812. Trn New Orleans là mt trn ánh ni ting. Cng ging nh trong mi trn ánh ln khác, hàng trm binh s ã t trn hay b thng trong cuc giao tranh này.

Sau khi chin s kt thúc, c hai phe M ln Anh u nhn ra rng tht ra h không cn phi ánh nhau. Trc ó hai tun, các nhà thng thuyt ca hai nc ã ký mt hip c hòa bình ti thành ph Ghent ca nc B. Tuy nhiên tin tc v hòa c này ã không ti c Hoa K trc khi binh s hai bên ng ti New Orleans. Trn ánh ó là mt s phí phm khng khip không cn thit v nhân tài vt lc. Bao nhiêu con ngi ã phi hy sinh mng sng mt cách vô ích vì thông tin v hòa c ã c truyn i quá chm.

T thu s khai ca lch s nhân loi, thông tin ã di chuyn theo tc ca ghe thuyn lt sóng, tc ca nga phi, hay tc ca ngi i b.

Con ngi ã thí nghim nhng phng cách khác truyn t thông tin. Có ngi tìm cách dùng loài chim mang các in vn. Nhng ri h khám phá ra rng ây không phi là mt cách an toan gi hay nhn thông tin.

Cui cùng, mt phng pháp nhanh chóng hn ã xut hin vi vic sáng ch máy in báo. Nhng máy in báo hu ích u tiên c phát trin nc Anh và Hoa K trong thp k 1830.

Máy in báo là dng c u tiên dùng dây kim loi và in truyn t thông tin. Máy in báo gi và nhn in vn gia hai a im c ni vi nhau bng dây in báo. Ngi mt u ng dây s gi thông tin. Ngi u ng dây kia s nhn thông tin.

Mi con ch trong bng ch cái và mi con s phi c gi riêng bng mt dng c gi là cn in báo. Ngi th hai s vit mi con ch trên mt t giy khi nhn c nó. Nhng tín hiu quý v va nghe là ting máy in báo truyn i hai ln tên ài ca chúng tôi là VOA.

Trong thp niên 1850, mt ngi s dng cn in báo vào hàng kin tng có th gi i t 35 n 40 t mt phút. Mun gi i nhiu thông tin thì phi mt nhiu ting ng h. Mc dù vy, máy in báo ã giúp c dân trong các thành ph liên lc vi nhau nhanh hn trc nhiu. Các trung tâm ô th ln c ni vi nhau bng ng dây in báo. Chng bao lâu sau ó, máy in báo ã có mt nh hng to ln i vi i sng hng ngày ca con ngi.

Máy in báo cung cp thông tin v mi th. Chính ph các nc, các doanh nghuip và cá nhân dùng máy in báo gi thông tin. ng thi, báo chí cng dùng máy in báo nhn nhng thông tin cn thit báo cho c gi bit nhng gì ang xy ra trên th gii. Các nht báo thng phát hành 4 hoc 5 n bn mi ngày sau khi nhn c nhng thông tin v các s kin quan trng qua máy in báo. Thi ó, máy in báo là phng tin nhanh chóng nht gi tin t ni này n ni khác.

Ngày 5 tháng 8 nm 1858, in vn u tiên c chuyn i bng mt ng dây cáp di áy i Tây Dng. ng dây cáp này ni lin Hoa K vi Châu Âu bng máy in báo. iu này có ngha là mt sai lm khng khip nh trn ánh New Orleans s không xy ra mt ln na.

Nhng bn tin v các s kin thi s hng ngày Châu Âu bt u xut hin trên các nht báo M. ng thi, các tin tc v Hoa K cng xut hin trên các nht báo châu Âu. Lúc by gi, thông tin ch mt vài ting ng h n c hu ht mi thành ph ln trên th gii. iu này úng vi nhng thành ph ln c ni lin vi nhau bng các ng dây in báo. Tuy nhiên, nu quý v sng trong mt th trn nh vùng nông thôn, cách xa mt thành ph ln nhiu kilomét, thì tình hình li khác. Quý v có th s nhn c tin tc chm hn mt hay hai hôm, vì phi mt mt hay hai hôm quý v mi nhn c báo t các thành ph ln.

Ngày 2 tháng 11, nm 1920, ài phát thanh KDKA ti thành ph Pittsburgh, bang Pennsylvania, cho truyn i chng trình phát thanh u tiên. Bui phát thanh này loan báo kt qu ca cuc bu c tng thng M nm ó.

Ch trong vòng mt vài nm ngn ngi, ngi ta ã có th nghe c tin tc và thông tin bt c ni nào nhn c sóng vô tuyn. Máy thu thanh - hoc là cái ài -- không c tin bao nhiêu. Do ó, hu nh ai ai cng có ít nht mt cái ài. Các phóng viên ài phát thanh bt u trc tip tng trình vi thính gi t các thành ph ni ang din ra các s kin quan trng.

Các nhà lãnh o chính tr nhn ra rng máy thu thanh là mt công c chính tr quý giá. Nó cho phép h nói chuyn trc tip vi công chúng. Nu quý v có mt máy thu thanh thì quý v không cn phi ch nhn c báo hng ngày mi bit c tin tc. Quý v có th ón nghe nhng tin tc v nhng s kin quan trng khi chúng xy ra.

Mt vài ngi nhanh chóng nhn ra rng thông tin là quyn lc. Trong thp niên 1930, nhiu nc bt u kim soát thông tin. Chính ph nc c Quc xã là mt thí d in hình.

Trc và trong Th chin th hai, chính ph c Quc xã kim soát tt c các thông tin mà nhân dân c nhn c. Chính ph cng kim soát tt c các chng trình phát thanh và báo chí. Ngi dân c ch c nghe hay c nhng gì mà chính ph mun cho h nghe hay c. Chuyn nghe ài phát thanh ngoi quc là mt hành ng phm pháp.

Truyn hình là mt sáng ch mi xut hin sau Th Chin Th Hai

Sau Th chin th hai, mt sáng ch mi xut hin, ó là truyn hình. các quc gia công nghip, truyn hình nhanh chóng tr thành ph bin trong hu ht gia ình. Nhng công ty ln c thành lp sn xut các chng trình truyn hình. Nhng công ty này c gi là nhng h thng, mi h thng bao gm nhiu ài truyn hình liên kt vi nhau và có kh nng phát chung mt chng trình cùng mt lúc.

Hu ht các chng trình c thit k nhm giúp vui ngi xem vi các b phim truyn, các chng trình âm nhc và các chng trình trò chi. Tuy nhiên, các ài truyn hình cng phát nhng tin tc và thông tin quan trng v nhng s kin trên th gii, và cng có c nhng chng trình có mc ích giáo dc na. Con s các ài phát thanh và truyn hình trên th gii ã tng lên rt nhiu, cho nên các nhà c tài khó kim soát thông tin hn trc.  

Trong thp k 1950, có hai s kin quan trng có nh hng rt sâu sc n s truyn t thông tin. S kin th nht là mt bui truyn hình cho thy hình nh ca min duyên hi phía ông và min duyên hi phía tây ca Hoa K cùng mt lúc. Mt ng dây cáp chuyn ti nhng hình nh này ni lin hai vùng duyên hi. Nh ó, nhng khán gi xem chng trình truyn hình này nhìn thy Thái Bình Dng bên góc trái ca màn hình và i Tây Dng bên góc phi. ây không phi là mt phim t liu ã quay sn t trc. Ngi xem có th thy các phóng viên nói chuyn vi nhau mc dù h cách nhau mt châu lc. Chính công ngh hin i ã giúp h làm c iu ó.

S kin th nhì din ra vào ngày 25 tháng 9 nm 1956. ó là lúc dây cáp in thoi u tiên t di áy i Tây Dng giúp ngi ta có th gi in thoi trc tip t Hoa K n châu Âu. Cha y 6 nm sau ó, vào tháng 7 nm 1962, v tinh vin thông u tiên c a vào qu o trái t. Mt ln na, tc truyn t thông tin li c tng lên gp bi.

Vào nm 1900, các nht báo ca các thành ph ln ca Hoa K ã có th cung cp cho dân chúng nhng thông tin v các s kin va xy ra ch vài gi trc ó. Gi ây, nh các v tinh vin thông, c các phng tin phát thanh ln truyn hình u có th cung cp thông tin tc thi. Dân chúng trong các làng xã nh cng có th nghe hoc xem các s kin trên th gii ngay vào lúc chúng ang din ra.

Mt thí d tiêu biu là khi phi hành gia không gian Neil Armstrong ca M tr thành con ngi u tiên lên ti Mt Trng, hàng triu ngi trên khp th gii ã nhìn thy cnh ông thn trng t chân lên nguyt cu vào ngày 20 tháng 7 nm 1969.

Dân chúng nhng thành ph ln cng nh các th trn và làng xã nh cng nhìn thy s kin này ngay lúc nó ang din ra. Thông tin này c truyn i không mt chút chm tr.  
 
Mt vài nm sau khi Phi hành gia Neil Armstrong t chân lên Mt Trng, B Quc phòng Hoa K bt u tin hành mt cuc thí nghim, và cuc thí nghin này dn ti vic thit lp mt h thng có kh nng chuyn ti nhng s lng thông tin khng l n khp ni trên th gii trong vòng vài giây. Các chuyên gia gi ó là s khi u ca Thi i Thông tin. Câu chuyn v cuc thí nghim ó s c chúng tôi mang n quý v trong câu chuyn 'Khoa hc và i sng trong tun ti.