Các máy in toán trên th gii c ni lin vi nhau trong mt h thng liên lc rng ln gi là Internet. Trong câu chuyn 'Khoa hc và i Sng' hôm nay, Nguyn Lê xin mang n quý thính gi bài th hai trong lot bài nói v thi i Thông Tin, vi nhng chi tit liên quan n quá trình xây dng và phát trin ca mng Internet. Bài này da trên tng trình ca Thông tín viên ài VOA Paul Thompson.

Trên 1 t ngi trên th gii c ni kt vi mng Internet bng máy in toán

Trong bài trc, chúng tôi ã trình bày lch s phát trin ca các phng cách truyn t thông tin trong thi k u. Chúng tôi ã mô t thit b u tiên có kh nng chuyn ti thông tin mt cách nhanh chóng t ni này n ni khác. Và chúng tôi cng ã cp n nhng bui phát thanh và truyn hình s khi và s khi u ca hot ng vin thông qua v tinh.

Trong nhng nm u ca thp niên 1970, B Quc phòng Hoa K bt u thc hin mt d án mi. Trc ht B kt hp các trng i hc ln có b phn nghiên cu tiên tin trên toàn nc M vi nhau.

Các giáo s ti nhiu trng i hc M làm công tác nghiên cu cho chính ph Hoa K. B Quc phòng mun ni lin các trng i hc này to iu kin thun li cho các giáo s hp tác vi nhau trong hot ng nghiên cu. thc hin mc tiêu này, các quan chc B Quc phòng quyt nh ni lin các trng i hc liên h vi nhau bng máy in toán.

Các quan chc va k tin rng máy in toán s to iu kin d dàng cho các nhà nghiên cu gi nhng s lng thông tin ln t trung tâm nghiên cu này n trung tâm nghiên cu khác. H tin rng h có th dùng máy in thoi ni lin các máy in toán ti các trng i hc này vi nhau. Thc t ã chng minh là h úng. Vic gi thông tin t trng i hc này n trng i hc  khác tr nên d dàng hn. Các nhà nghiên cu ca các trng i hc làm vic vi nhau trong cùng mt d án có th chia s vi nhau nhng s lng thông tin ln mt cách nhanh chóng. H không còn cn phi ch i nhiu ngày bu in chuyn ti cho h mt bn sao ca nhng báo cáo khoa hc.

ây là cách h thng này hot ng: Trc ht, máy in toán c ni vào mt máy in thoi bng mt thit b gi là môem. Môem này bin i nhng thông tin ca máy in toán thành nhng vn bn in t di dng âm thanh. Nhng in vn này chy qua thit b in thoi n môem u ng dây in thoi bên kia. Môem nhn din vn này bin i các in vn di dng âm thanh tr v dng thông tin mà máy in toán có th s dng c.

Thit b liên lc in t hin i u tiên ca th gii, máy in báo, ch gi i c mi ln mt con ch mà thôi. Nhng máy in toán có th gi hàng ngàn t trong vòng vài giây.

S ni kt gia các trng i hc nhanh chóng c m rng và bao gm hu ht các trung tâm nghiên cu và các trng cao ng Hoa K. Nhng ng dây ni kt này tr thành nhng mng li i quy mô. Khi hai hoc nhiu máy in toán hn c ni vi nhau, chúng to thành mt mng li nh. Chúng có th c ni lin vi nhau bng mt dây kim loi t mt máy in toán này ti mt máy in toán khác, hay bng mt máy in thoi. Mt mng li có th c m rng ra trên bt c quy mô nào.

Thí d, chúng ta hãy bt u vi 2 máy in toán t trong cùng mt phòng ti mt trng i hc, c ni lin vi nhau bng mt dây kim loi. Ti mt ni khác trong trng i hc này, hai máy in toán khác cng c ni vi nhau theo cùng mt phng cách. K ó, c bn máy in toán c ni vi nhau bng các môem và mt ng dây in thoi c dành riêng cho các máy in toán này s dng. Nh th là ta ã có mt mng cc b nh gm bn máy in toán.

Bây gi, ví d mng cc b này c ni bng môem ca nó qua các ng dây in thoi vi mt trng i hc khác cng có bn máy in toán. Nh th chúng ta ã có mt mng gm tám máy in toán. Trng i hc kia có th bt c ni âu, ngay c cách xa hàng ngàn kilomét i na. Gi ây các máy in toán này có th gi bt c loi thông tin nào mà mt máy in toán có th nhn c, ví d nh in vn, báo cáo, hình nh, tranh v, âm thanh. Nhng thông tin này c trao i mt cách tc tc.

T khi chúng c bt u xây dng, h thng các mng li này ã c gi bng nhiu tên khác nhau. Hin nay, tên gi chính thc ca nó là Internet. Nm 1981, h thng liên lc này ni kt 213 máy in toán. Nhng ch 9 nm sau ó, s máy in toán c ni kt ã lên ti hn 350,000. Ngày nay, theo các chuyên gia, trên 1 t ngi trên th gii c ni kt vi mng Internet bng máy in toán. Và các chuyên gia này nói rng con s này s tip tc tng lên.

Hu nh tt c các trng i hc ln trên th gii là thành viên ca mng Internet. Các trng i hc và cao ng nh hn và nhiu c s giáo dc công lp hay t nhân cng vy. Các tp chí, nht báo, th vin, doanh nghip, c quan chính ph, và h gia ình cng tham gia vào mng lui này,

Công c tìm kim Google

Các chuyên gia v in toán bt u m rng h thng Internet trong nhng nm cui ca thp k 1980. H thng c m rng này gi là World Wide Web, có ngha là mng li toàn th gii, c vit tt u các a ch trang web là www. S m rng này cho phép nhng ngi s dng máy in toán d dàng tìm kim thông tin bng cách dùng nhng phn mm gi là b trình duyt.

Mng www hot ng nhanh n mc nào trong h thng Internet? Sau ây là mt ví d. Anh Nam dùng máy in toán Cn Th. Anh mun tìm kim thông tin v các trng i hc bang California ca Hoa K. Anh Nam ánh hai t 'California' và 'university', ting Anh có ngha là i hc, vào mt công c tìm kim, nh Google chng hn.

Ch trong vài giây, máy in toán cung cp cho anh mt danh sách các h thng i hc bang California. Trong danh sách này Anh Nam chn xem nhng thông tin do mt t chc nghiên cu min bc California. Máy in toán ca t chc này San Francisco cung cp cho anh thông tin v các trng i hc và cao ng trong khu vc lân cn, cho anh bit a ch, lch s, và quy mô ca các trung này cùng nhng thông tin hu ích khác.

Ngi Cn Th, anh Nam xem các thông tin va k trên máy in toán ca anh. K ó, anh in ra giy mt bn sao các thông tin ó. Ch trong vài giây, anh có mt danh sách các c s i hc San Francisco và vùng ph cn, kèm vi c hình nh. Tt c thi gian anh Nam phi b ra hoàn tt vic tìm kim thông tin này là cha ti 5 phút.

Ai phi tr tin cho h thng Internet? ây là mt vn không d gii thích. Tht s là mi mng li, bt k là ln hay nh, phi t ài th ly các phí tn. Các mng lui quyt nh s tin mà các thành viên ca mng phi tr ài th cho nhng phí tn ca thi gian ni kt dch v a phng. K ó, tt c các mng lui ln quyt nh mi thành viên phi tr bao nhiêu tham gia vào mt mng li ln hn bao gm mt khu vc ln ca nuc liên h. n phiên mình, mng khu vc này tr tin cho mng quc gia nhn c dch v cn thit.

Mi ngi có máy in toán nhà phi tr tin cho mt công ty c ni vi mng Internet. Các công ty này c gi là công ty cung cp dch v Internet.

Công ty cung cp dch v Internet thng tính khong 20 ôla mt tháng cho dch v ni kt Internet theo tc chm. Mt ngi s dng máy in toán c ni kt bng vô tuyn theo tc cao thng phi tr ít nht là 40 ôla mt tháng. Dch v ni kt vô tuyn thông thng ni máy in toán vi Internet bng mt thit b công ngh c bit gi là router.

Trc ây Hoa K vn là nc có nhiu ngi dùng mng Internet nht th gii. Nhng hi tháng T nm nay, báo M USA Today loan tin rng hin nay Trung Quc là nc có nhiu ngui s dng Internet nht. Theo c tính ca mt nhóm nghiên cu ca Trung Quc thì tính ti tháng 2 nm nay, có trên 220 triu ngi Trung Quc dùng Internet. Con s này tng ng vi khong 17% dân s nc ó.

Tính ti cui nm 2007, có 216 triu ngi M dùng Internet, tc là 71% dân s Hoa K

Báo USA Today cng cho bit là, tính ti cui nm ngoái, có 216 triu ngi M dùng Internet, tc là 71% dân s Hoa K. Trang web có tên là Thng kê Internet Th gii ghi nhn có nhiu nc khác có s ngi s dng Internet lên ti trên 60 phn trm dân s ca h. Trong s nhng nc này có Nht Bn, c, Anh, Australia và Nam Triu Tiên.

Các công trình nghiên cu ã cho thy phn ln ngi ta dùng Internet liên lc và tìm kim thông tin. Trong a s trng hp, vic tìm kim thông tin ó dn ti vic mua các sn phm trên Internet. Hin nay có nhiu ngi hn bao gi ht dùng máy in toán cho mc ích thng mi in t, ngha là mua bán sn phm bng phng tin in t.

Chính ph mt s nc cng nh mt s t chc t nhân và cá nhân ã phê phán mng li Internet. Chính ph mt s nc không tin cy Internet vì h cho rng khó có th kim soát c nhng thông tin c a lên mng. Nhiu quan chc chính ph cáo buc các nhóm cc oan ã dùng Internet phát tán nhng thông tin c hi. H cho rng nhng thông tin chính tr nguy him nên b cm. Nhng nhóm khác thì lo ngi rng khó bo v c tr em tránh khi nhng thông tin và hình nh có tính cách khiêm dâm c a lên mng. H cng kêu gi nên cm các loi thông tin này.

Nhng ngi ch trích khác nói rng càng ngày càng khó nhn ra loi thông tin nào trên Internet áng c tin cy, khó phân bit c thông tin nào úng, thông tin nào sai. Cng có nhng ngi ch trích nêu lên s kin là Internet không còn là mt din àn t do trao i thông tin và ý kin na. H nói rng Internet ã bin thành mt ca hàng ln bán sn phm, dch v và thông tin, Và h mun Internet ch c s dng vào mc ích nghiên cu và giáo dc mà thôi.