T lâu nc vn c xem là quan trng i vi s phát trin ca s sng. ó là lý do vì sao các nhà khoa hc rt chú trng n vic dò tìm các ngun nc trong h thái dng ca chúng ta. Gi ây, C quan Không gian Hoa K, thng gi tt là NASA, ã xác nhn là có nc óng bng trên Sao Ha. Trong câu chuyn 'Khoa hc và i sng' hôm nay, Nguyn Lê xin mang n quý thính gi mt s phát hin mi liên quan n nc trên Sao Ha và trên hành tinh ca chúng ta, da trên tng trình ca các Thông tín viên ài VOA: Mario Ritter, Elizabeth Stern và Jerilyn Watson.

Hình v tàu b Phng Hoàng trên Sao Ha

Khám phá mi ca NASA là mt bc tin ln trong công cuc dò tìm nhng iu kin h tr cho s sng trên hành tinh . ây là mt phát hin ca mt phi thuyn không gian M có tên là Tàu b Phng Hoàng. Phi thuyn này h cánh xung vùng cc bc ca Sao Ha vào ngày 25 tháng 5 nm nay. Trong nm 2002, mt phi thuyn không gian khác ca NASA là Mars Odyssey ã quan sát c nhng c im gi ý là ngi ta có th tìm thy nhng khi lng nc ln trên Sao Ha.  

Tàu b Phng Hoàng c trang b mt cánh tay máy ào bi. Ngày 15 tháng 6, cánh tay máy ào mt cái l sâu khong 7 centimét trên mt Sao Ha. L này có cha nhng ht li ti ca mt cht liu màu nht. Thot tiên, các nhà khoa hc không bit chc cht liu này là cácbon iôxít b óng bng, hoc là mui, hoc là nc óng bng.

Nhng hình nh do Tàu b Phng Hoànng chp c cho thy các ht ó vn còn nm nguyên ti ch mt ngày sau ó. Nhng n ngày 19 tháng 6, chúng ã bin mt. Các nhà khoa hc tin rng các ht ó ã bc hi ri, vì vy, nu chúng là mui thì chúng không th bay hi nh th c. Chúng cng dng cng lâu hn cht cácbon iôxít. Hai yu t này cho c quan NASA loan báo rng cui cùng thì nc óng bng ã c trc tip quan sát trên Sao Ha.

Ông Doug McCuistion là giám c Chng trình Sao Ha ca C quan NASA. Theo ông, khám phá ca Tàu b Phng Hoàng chng minh rng k hoch ca NASA nhm truy tm ngun nc trong công cuc thám him hành tinh ã thành công.

Tàu b ã tìm cách ào thêm mt s l na, nhng nó chm phi mt lp t cng phía di mt t. Các nhà nghiên cu tin rng iu này có th có ngha là có nc óng bng ngay di mt Sao Ha ti ni tàu Phng Hoàng h cánh.

C quan Nasa mun tin hành th nghim xem nc trên Sao Ha trong quá kh có tng th lng hay không. Các cuc th nghim hóa hc s cho bit nc ã xut hin trên hành tinh này nh th nào.

Tàu b Phng Hoàng cng có kh nng kim tra cht t ca Sao Ha. Tàu c trang b mt máy phân tích khí nóng--gi tt theo tên ting Anh là TEGA. Thit b này có th nung nóng t lên n 1 ngàn bách phân. K ó, thit b này phân tích nhng loi khí phát sinh t vic nung nóng t ó xác nh xem loi t này có cha nhng cht gì. Các nhà khoa hc M s b ra nhiu tun l nghiên cu nhng kt qu phc tp ca các cuc th nghim u tiên do thit b TEGA thc hin.

Mu t do Phng Hoàng ly c trên Sao Ha

Tuy nhiên, hin nay các nhà khoa hc ã hiu bit rt nhiu v cht t ca Sao Ha, so vi trc ây. Ông Sam Kounaves là khoa hc gia cao cp c trách công tác nghiên cu các ca th nghim hóa hc cht lng do tàu b Phng Hoàng tin hành. Ông nói rng cht t ca Sao Ha rt ging cht t c tìm thy ti các thung lng Nam Cc. Theo ông Kounaves, nhng kt qu s khi cho thy cht t này có cha mt s cht dinh dng cn thit cho s sng theo quan nim ca chúng ta.

Mt công trình nghiên cu do các nhà khoa hc M thc hin ã gi ý rng hin tng bng tan trong vùng Bin Bc Cc ang e da tng t b óng bng vnh cu ó. Công trình nghiên cu này phát hin ra rng tc tng nhit ca khí hu min bc Alaska, Canada và nc Nga có th tng lên khi s bng trên bin tan nhanh. Trong nhng thi k nh th, s gia tng nhp tng nhit có th nhanh hn gp 3 ln so vi nhp tng nhit trung bình trong th k 21 c d báo trong nhng công trình nghiên cu trc ây.

Công trình nghiên cu mi này là thành qu lao ng ca các nhà khoa hc thuc Trung tâm Nghiên cu Khí quyn Quc gia và Trung tâm D liu Bng Tuyt Quc gia ca Hoa K. Nhng phát hin mi c loan báo trong tháng trc trên tp Tin th v Nghiên cu a vt lý do Hi liên hip a vt lý M n hành.

Trung tâm Nghiên cu Khí quyn Quc gia ca Hoa K nói rng công trình nghiên cu ca h mt phn da trên nhng s kin xy ra vào mùa hè nm ngoái. Vào thi gian ó, mc bng trên bin Bc Cc gim bt hn 30 phn trm di mc trung bình. Nhit không khí trên t lin trong min tây Bc Cc tng lên mt cách bt thng trong thi gian gia tháng 8 và tháng 10 nm ngoái, tc là cao hn 2 bách phân so vi  nhit trung bình trong thi gian t nm 1978 n nm 2006.

NASA tin các mnh màu trng có th là nc á trên Ha Tinh

Các nhà khoa hc M cha rõ liu mc bng thp có liên quan gì vi nhit cao trên t lin hay không. H ã xem xét nhng c tính v khí hu thay i c cung cp bi mt chng trình gi là Mô hình H thng Khí hu Cng ng. Nhng công trình nghiên cu trc ó gi ý rng khi lp bng trên bin tr nên quá mng thì nó có th to ra mt thi k bng tan t ngt trên t lin kéo dài t 5 n 10 nm.

Các nhà khoa hc thy rng tc tng nhit trên t lin Bc Cc nhanh hn gp 3 ln ri tc tng nhit c d báo trong các công trình nghiên cu trc ây. H ghi nhhn rng nhit lên cao nht trên các vùng nc bin. Nhng các chng trình in toán gi ý rng nhit thng tng trong nhng giai on nh th, c bit là vào mùa thu. Trong mt thi k bng tan t ngt, nhit dc theo vùng duyên hi phía bc ca Alaska, Canada và Nga có th tng thêm n 5 bách phân vào mùa thu.

Các nhà khoa hc ã iu tra v nh hng ca s tng nhit t ngt i vi tng t b óng bng vnh cu. H khám phá ra rng vic bng tan t ngt trên bin có th dn ti s tan bin ca lp bng vnh cu này nhng vùng mà tng t ã b e da.

Mt trong nhng mi lo ngi ca các nhà khoa hc là s xut hin nhng lp gi là talik--tc là lp bng vnh cu nm bên trên tng t b óng bng thng trc và bên di tng t b óng bng trong vài khong thi gian trong nm. Các lp talik này gi nhit, do ó nó có th làm cho lp bng vnh cu b tan rã nhanh hn na.

Theo ghi nhn ca Trung tâm Nghiên cu Khí quyn Quc gia ca Hoa K, ngi ta tin rng các lp t Bc Cc có cha 30% hay nhiu hn na tng s cácbon c tích tr trong t trên toàn th gii. Các nhà khoa hc cha bit chc iu gì s xy ra cho s cácbon này khi các lp t m dn lên và lp bng vnh cu tan rã. Mt iu có th xy ra là vic bng tan s làm cho có thêm nhiu khí cácbon iôxít hn c nhã vào không khí. Khí cácbon iôxít ã c xác nhn là có liên quan n vic khí quyn ca Trái t m dn lên.

Mt bn báo cáo mi nói rng nhng khu vc có nhiu ngi c trú nht Thy S ã tri qua nhng mùa ông vi lng tuyt ri mc thp k lc trong 20 nm qua. Khoa hc gia Christoph Marty nói rng nhng khu vc này ã b mt t 20 n 60 phn trm nhng ngày có tuyt trong nhng nm va k. Nhng mt mát ln nh th cha tng xy ra k t khi con ngi bt u ghi chép s lng tuyt ri hn mt th k trc ây.     

Theo nh ngha ca báo cáo này, mt ngày có tuyt là mt ngày có lng tuyt ri nhiu hn mc trung bình c ghi nhn trong lch s. Nhng ngày có tuyt là mt vn ln i vi ngành công nghip th thao mùa ông Thy S. Vic thiu tuyt trong nm 2006 và 2007 ã làm cho nhiu s kin th thao b hy b và s du khách n nc này b gim sút hn i.

Ông Christoph Marty là mt nhà khoa hc làm vic ti Vin nghiên cu Tuyt và Nn Tuyt L ca Liên bang Thy S ti Davos. Ông ã tra cu nhng tài liu c lu tr ca 34 trm khí tng ghi chép v lng tuyt ri trong khong thi gian ít nht là 60 nm qua. Nhng phát hin ca ông c loan báo trong các bn Tin th v Nghiên cu a vt lý do Hi liên hip a vt lý M n hành.

Nhng trm khí tng c ông Marty nghiên cu ta lc cao t 200 mét n 800 mét trên mt nc bin. Công trình nghiên cu ca ông cho thy s ngày có tuyt không thay i gì nhiu trong 40 nm tính t nm 1948. Tuy nhiên, s ngày này st gim nhanh vào nhng nm cui ca thp k 1980. Trong cùng thi gian ó, nhit khí quyn ca Trái t tng lên.

Khoa hc gia Christoph Marty không trc tip gn lin hin tng s ngày có tuyt st gim vi nhng bng chng v khí hu thay i. Ông nói rng s thay i t ngt v s ngày có tuyt din ra ti nhng trm khí tng trong các ô th, khu vc nông thôn và vùng rng núi. Ông cho bit rng mt iu kin thi tit nh là hi nóng bc ra t trung tâm các thành ph ã không làm cho s ngày có tuyt b thay i mt cách t ngt 20 nm trc ây.

Ông Marty nói rng, thay vào ó, mt tình hình kt hp nhiu iu kin thi tit vi nhau có th là nguyên nhân gây ra tình trng gim sút s ngày có tuyt. Mt trong nhng iu kin ó có th là nn ô nhim không khí Châu Âu ã gim bt, và iu này ã có tác ng là cho phép có nhiu ánh nng hi làm m mt t. iu th hai có th ã xy ra là tình trng áp sut cao vào mùa ông trên bu tri khu vc trung Âu trong nhng nm u ca thp k 1990. Tình trng này ã to ra nhng git ma rt nh trong nhng vùng trng, nhng ng thi nó cng giúp cho các vùng i núi nhn c nhiu ánh nng hn

Khoa hc gia Marty tin rng tình trng khí hu thay i s có mt tác ng áng tic trong tng lai. iu kin thi tit m hn không phi là mt tin tt i vi các sinh hot th thao mùa ông trong khu vc núi Alps. Theo ông, tác ng này có th làm cho nhit và s ngày có tuyt không tr li mc bình thng ca chúng trc nm 1988.